godne polecenia ogłoszenia ze świata wirtualnego

Zmierzch idei, dyktat formy, powrót wartości. Te trzy hasła dobrze oddają kierunek, w którym zmierza współczesna Europa. Chcę być dobrze zrozumiana: chodzi o zmierzch idei traktowanych jako autonomiczna „nadrzeczywistość” ku której – jak uważali i Platon i Hegel – ciążą procesy realne. Kiedy więc, po wprowadzeniu stanu wojennego, pewien polityk niemiecki, wyjaśniając dlaczego Niemcy wobec Polski nie wprowadziły sankcji, i mówiąc: aby system mógł się zmienić musi wrócić do idei siebie w możliwie najczystszej formie (a w przypadku komunizmu jest to przemoc i gospodarka zmilitaryzowana) – myślał zapewne o takiej właśnie nadrzeczywistości. Bo realny socjalizm, wchłaniający produkowane przez siebie napięcia poprzez odchodzenie od własnych zasad (np. tolerując szarą strefę czy – nieformalne uwłaszczenie), rozmywał się, mógł dalej trwać i jego odrzucenie było trudniejsze.